وقتى که وداع با مکه فرا مى رسد، کمتر کسى است که به این شهر برود و هنگام خروج از آن خوشحال باشد. کسانى که عظمت و شکوه این شهر را درک کنند و عاشق آن شوند، پیوسته در آروزى دیدار دوباره آن هستند.

آروزى برگشتن به شهر مکه ، موجب طولانى شدن عمر مى گردد و لذا در روایات ، سفارش شده است که هنگام خداحافظى با شهر مکه ، نیت کنند که دوباره برگردید. و کسانى که در هنگام وداع با مکه نیت برگشتن به مکه را ندارند، مرگشان نزدیک مى شود. رسول خداصلّى اللّه علیه و آله فرموده است :

((مَنْ اَرادَ دُنیا وَآخَرَةَ فَلْیَؤْمِ هذا البَیْت وَمَنْ رَجَعَ مِنْ مَکَّة وَهُوَ یَنْوى الحَجَّ مِنْ قابِلٍ زیدَ فى عُمْرِهِ وَمَنْ خَرَجَ مِنْ مَکَّة وَهُوَ لایَنْوى العَوْدَ إِلَیْها فَقَدْ قَرُبَ اَجَلُهُ وَدناعَذابُهُ))[47]

یعنى : ((هرکسى که دنیا و آخرت بخواهد باید این خانه را قصد کند. و کسى که از مکه برگردد و نیت کند در سال آینده هم حج انجام دهد، عمر او فزونى مى یابد و کسى که از مکّه برگردد ولى نیت برگشتن به آن را نکند، مرگ و عذاب او نزدیک خواهد شد)).

و از امام صادق علیه السّلام روایت شده است که آن حضرت علیه السّلام به کسانى که همراه او بودند فرمود:

((این ((کوه ثافل )) را مى بیند؟ یزیدبن معاویه هنگامى که از حج برگشت و قصد رفتن به شام را کرد، شعرى سرود و گفت :

اذا انزلنا ثافلاً یمیناً

فلن نعود بعدَه سنیناً

للحجّ والعمرة مابقینا

یعنى :

((وقتى از این کوه ثافل که در سمت راست ما هست بگذریم تا زمانى که زنده هستیم ، هرگز براى حج و عمره برنمى گردیم .

((یزید پس از اینکه به شام رسید، قبل از اینکه مرگ (طبیعى ) او فرا رسد، از دنیا رفت )).

امام رضاعلیه السّلام درباره آداب خروج از مکه ، رعایت چند امر را سفارش کرده اند:

1- هفت بار طواف خانه خدا که این طواف را ((طواف وداع )) مى نامند.

2- استلام حجرالاسود و ارکان خانه خدا در هر هفت بار از طواف .

3- از خدا بخواهد که این زیارت را آخرین زیارت او قرار ندهد.

4- خواندن دعا و گفتن جمله : ((آئِبونَ تائِبُونَ لِرَبَّنا حامِدُون وَإ لى اللّه راغِبُون وَإ لَیهِ راجِعُونَ)).

5- خارج شدن از درب حنّاطین .

6- سجده کردن در درب مسجدالحرام

یکى دیگر از امورى که در هنگام وداع با مکه ، بسیار سفارش شده است ، ((دادن صدقه )) مى باشد. امام رضاعلیه السّلام فرموده است :

((اِذا فَرَغْتَ مِنَ المَناسِکِ کُلِّها وَاءَرْدْتَ الخُرُوجَ تُصَدِّقُ بِدَرْهَمْ تَمْراً. حَتّى تَکُونَ کَفّارَةً لِمادَخَلَ عَلَیْکَ فى اِحرامِکَ مِنَ الخَلَلِ وَالنُقْصانِ وَاءنتَ لاتَعْلَمُ))

یعنى : هرگاه تمام مناسک حج را انجام دادى و خواستى از مکّه خارج شوى ، یک درهم خرما خریدارى کن و صدقه بده . تا این صدقه کفّاره اى باشد براى امور ناقصى که گاه در هنگام احرام از تو صادر شده است ولى تو آنها را نمى دانى )).

 

مانند همین روایت از امام صادق علیه السّلام نیز نقل شده است  

قالَ الصّادِقُ(علیه السلام):

بَنى إبْراهِیمُ الْبَیْتَ... وَجَعَلَ لَهُ بَابَیْنِ بَابٌ إِلَى الْمَشْرِقِ وَ بَابٌ إِلَى الْمَغْرِبِ، وَالْبَابُ الَّذِی إِلَى الْمَغْرِبِ یُسَمَّى الْمُسْتَجَارَ.(1)

 

امام صادق(علیه السلام) فرمود:

ابراهیم خلیل کعبه را بنا کرد... و براى آن دو در گذاشت:

درى به سوى مشرق و درى به سوى مغرب، درى که به سوى مغرب است مستجار نامیده شده است.